Selecteer een pagina

Inhoudstabel:

  • Intersentia
    xiii
    INHOUD
    Voorwoord
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ix
    Dankwoord
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xi
    Inleiding
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
    Onderzoeksdoelstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
    Status quaestionis
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
    Methodologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    8
    Rechtsdogmatiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
    Empirie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
    Rechtsvergelijking. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
    Structuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    . 12
    DEEL I
    HET HOF VAN CASSATIE EEN LICHTBAKEN? . . .
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
    Inleiding
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
    Hoofdstuk 1
    Geschiedenis en evolutie van het cassatiemechanisme: van dienaar van
    de wet tot vormgever van het recht
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
    1.1.
    Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
    1.2. Het cassatiemechanisme als dienaar van hogere machten . . . . . . . . . . . . 20
    1.2.1.
    Het ancien régime: koninklijke autoriteit en parlementaire
    ongehoorzaamheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
    1.2.2. De Franse Revolutie: oude wijn in nieuwe zakken . . . . . . . . . . . . 25
    1.2.2.1. Continuïteit van het cassatiemechanisme . . . . . . . . . . . 25
    1.2.2.2. Taak van de rechter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
    1.2.2.3.
    Tribunal de cassation
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
    1.2.2.4. De diff
    use positie van het
    Tribunal de cassation
    :
    tussen wetgever en rechter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
    1.3. Het Hof van Cassatie geëmancipeerd: het ontstaan van een gezag-
    hebbende cassatierechtspraak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
    1.3.1. De totstandkoming van een cassatierechtspraak . . . . . . . . . . . . . . 40
    1.3.1.1. Motivering van de cassatiearresten . . . . . . . . . . . . . . . . 41
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    xiv
    Intersentia
    1.3.1.2. Publicatie van de cassatierechtspraak . . . . . . . . . . . . . . 43
    1.3.1.3. Productievolume van de cassatierechter . . . . . . . . . . . . 44
    1.3.2. Interpretatie van de wet door de cassatierechter . . . . . . . . . . . . . . 44
    1.3.3. Het Hof van Cassatie als hoeder van het recht . . . . . . . . . . . . . . . . 48
    1.3.3.1. De rechtspraak als rechtsbron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
    1.3.3.1.1. Verval en afschaffi
    ng van de faculta-
    tieve
    référé législatif
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
    1.3.3.1.2. Artikel 4 Code civil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
    1.3.3.2. Uitbreiding van de cassatiecontrole . . . . . . . . . . . . . . . . 54
    1.3.3.3. Verval en afschaffi
    ng van de verplichte référé législatif. . 57
    1.3.3.3.1. Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
    1.3.3.3.2. België . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
    1.3.3.3.3. Betekenis van de bindende cassatie-
    beslissing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
    1.4. De taak van het Hof van Cassatie vandaag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
    1.4.1. Doelstellingen van het Hof . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
    1.4.2. Wijze waarop het Hof zijn taak uitoefent . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
    1.4.2.1. Vattingswijze van het Hof . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
    1.4.2.1.1. De procespartij als motor van de
    cassatieprocedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
    1.4.2.1.2. Alternatieve vattingswijzen . . . . . . . . . . . . 74
    1.4.2.2. Motiveringsstijl van het cassatiehof . . . . . . . . . . . . . . . . 75
    1.5. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    76
    Hoofdstuk 2
    Het Hof van Cassatie als regelgever
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
    2.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
    9
    2.2. De cassatierechter en de wetgever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
    2.2.1. Wetgever boven rechter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
    2.2.2. Wetgever en rechter als partners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
    2.2.2.1. Evolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
    2.2.2.1.1. Noodzaak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
    2.2.2.1.2. Wettelijke zegen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
    2.2.2.1.3. Geen bevoegdheidsafb
    akening . . . . . . . . . 87
    2.2.2.2. Rechtsvormende taak van nabij bekeken . . . . . . . . . . . . 89
    2.2.2.2.1. De Hoge Raad der Nederlanden . . . . . . . . 90
    2.2.2.2.2. Het Belgische Hof van Cassatie . . . . . . . . . 96
    2.2.2.3. Casus: de wrongful life-vorderingen in Neder-
    land, België en Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
    2.2.2.3.1. Frankrijk: de aff
    aire
    Perruche
    . . . . . . . . . . . 99
    2.2.2.3.2. Nederland: de zaak
    Baby Kelly
    . . . . . . . . . . 99
    2.2.2.3.3. België . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    Intersentia
    xv
    2.2.2.3.4. Analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
    2.2.3. Rechter boven de wetgever? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104
    2.2.3.1. Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
    2.2.3.2. Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
    2.2.3.3. België . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
    2.2.4. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
    2.3. Het Hof van Cassatie in een nationale en internationale complexe
    rechtsorde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
    2.3.1. De nationale rechtsorde . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
    2.3.1.1. Het Hof van Cassatie en de Raad van State . . . . . . . . . 114
    2.3.1.2. Het Hof van Cassatie en het Grondwettelijk Hof . . . . 114
    2.3.1.2.1. Inhoudelijke tegenstellingen . . . . . . . . . . . 116
    2.3.1.2.2. Bevoegdheidsconfl
    icten . . . . . . . . . . . . . . . 118
    2.3.2. Supranationale rechtsorde: het EHRM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
    2.3.2.1. Rechtspraak van het EHRM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
    2.3.2.2. Wijzigingen aan de cassatieprocedure . . . . . . . . . . . . . 125
    2.3.2.2.1. Tegenspraak in de cassatieprocedure . . . 125
    2.3.2.2.2. Rol van het parket bij het Hof van
    Cassatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
    2.3.2.3. De cassatierechter tussen hamer en aambeeld . . . . . . 133
    2.4. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
    37
    Hoofdstuk 3
    De waarde van een cassatiearrest
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
    3.1
    .
    Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
    3.2. Rechtsvinding en rechtsvorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
    3.2.1. Rechtsvinding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
    3.2.1.1. “Overtreding van de wet” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
    3.2.1.1.1. Verbreding van de controle. . . . . . . . . . . . 140
    3.2.1.1.2. Verdieping van de controle . . . . . . . . . . . . 145
    3.2.1.2. Bronnen van wetsinterpretatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148
    3.2.2. Rechtsvorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152
    3.2.2.1. Wetsinterpretatie is rechtscreatie . . . . . . . . . . . . . . . . . 152
    3.2.2.2. Metalegislatieve aard van de cassatierechtspraak . . . 158
    3.3. De motivering van een cassatiearrest . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
    3.3.1. Vorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163
    3.3.2. Heteronoom karakter . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165
    3.3.3. Beknoptheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
    3.3.4. Discursieve bifurcatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
    3.4. Het bindend karakter van een cassatiearrest . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
    3.4.1. Artikel 6 Gerechtelijk Wetboek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
    3.4.1.1. Oorspronkelijke betekenis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    xvi
    Intersentia
    3.4.1.2. Huidige betekenis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
    3.4.2. De consensus van de juridische gemeenschap als oorzaak
    en legitimatie van bindende cassatierechtspraak . . . . . . . . . . . . . 179
    3.4.2.1. Samenwerking in de rechtsvorming . . . . . . . . . . . . . . . 179
    3.4.2.1.1. Het cassatiehof is afh
    ankelijk van de
    feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
    3.4.2.1.2. Feitenrechters zijn afh
    ankelijk van
    het cassatiehof . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
    3.4.2.2. De consensus als bron van bindende rechtspraak . . . 184
    3.4.2.3. Voorbeeld: de saga van de loondoorbetaling . . . . . . . 191
    3.4.3. Relativiteit van de bindende kracht van cassatierechtspraak . . 193
    3.4.3.1. Verzet van de feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
    3.4.3.2. Omkeringen door het Hof van Cassatie . . . . . . . . . . . 195
    3.4.3.2.1. Wat is een rechtspraakommekeer? . . . . . 195
    3.4.3.2.2. Wanneer gaat het Hof om? . . . . . . . . . . . . 198
    3.4.3.2.3. Hoe motiveert het Hof zijn omgaan? . . . 202
    3.5. Dialoog tussen het Hof van Cassatie en de feitenrechters . . . . . . . . . . . . 203
    3.5.1. Communicatie van feitenrechters naar het cassatiehof . . . . . . . 203
    3.5.2. De diff
    usie van een cassatiearrest. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
    3.5.2.1. Binnen het geschil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
    3.5.2.2. Geschiloverstijgend . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
    3.6. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
    8
    Tussentijds besluit
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211
    DEEL II
    EMPIRISCHE TOETSING . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
    Inleiding
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
    Hoofdstuk 4
    De bekendmaking en motivering van omkeringen in de cassatierechtspraak
    . . 217
    4.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
    4.2. Methodologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
    4.2.1. Identifi
    catie van rechtspraakwijzigingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218
    4.2.1.1.
    Status quaestionis
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
    4.2.1.2 Jaarverslag als bron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
    4.2.1.3. Nadelen van deze methode . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
    4.2.2. Kenbaarheid en motieven: informatiebronnen . . . . . . . . . . . . . . 224
    4.3. Achttien omkeringen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
    4.3.1. Cass. 16 december 2003 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
    4.3.1.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    Intersentia
    xvii
    4.3.1.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227
    4.3.1.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227
    4.3.2. Cass. 16 september 2004 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
    4.3.2.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
    4.3.2.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
    4.3.2.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
    4.3.3. Cass. 20 juni 2005 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
    4.3.3.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229
    4.3.3.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
    4.3.3.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
    4.3.4. Cass. 22 september 2005 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
    4.3.4.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
    4.3.4.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
    4.3.4.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
    4.3.5. Cass. 22 februari 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
    4.3.5.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232
    4.3.5.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
    4.3.5.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
    4.3.6. Cass. 21 april 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
    4.3.6.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
    4.3.6.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
    4.3.6.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234
    4.3.7. Cass. 23 juni 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
    4.3.7.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
    4.3.7.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
    4.3.7.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
    4.3.8. Cass. 29 september 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236
    4.3.8.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236
    4.3.8.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
    4.3.8.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
    4.3.9. Cass. 24 juli 2007. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
    4.3.9.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238
    4.3.9.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
    4.3.9.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239
    4.3.10. Cass. 7 april 2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
    4.3.10.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
    4.3.10.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240
    4.3.10.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
    4.3.11. Cass. 15 oktober 2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
    4.3.11.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241
    4.3.11.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
    4.3.11.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    xviii
    Intersentia
    4.3.12. Cass. 11 juni 2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
    4.3.12.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
    4.3.12.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
    4.3.12.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
    4.3.13. Cass. 11 september 2014 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
    4.3.13.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
    4.3.13.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245
    4.3.13.3 Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
    4.3.14. Cass. 12 juni 2015 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
    4.3.14.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
    4.3.14.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
    4.3.14.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248
    4.3.15. Cass. 29 september 2016 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
    4.3.15.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
    4.3.15.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
    4.3.15.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250
    4.3.16. Cass. 3 april 2017 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250
    4.3.16.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250
    4.3.16.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251
    4.3.16.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
    4.3.17. Cass. 11 december 2017 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
    4.3.17.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
    4.3.17.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
    4.3.17.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
    4.3.18. Cass. 14 december 2017 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
    4.3.18.1. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254
    4.3.18.2. Kenbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255
    4.3.18.3. Motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255
    4.4. Kenbaarheid van de ommekeer: analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256
    4.5. Motieven van de ommekeer: analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261
    4.5.1. Externe gebeurtenissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262
    4.5.2. Uitblijven van rechtsvrede . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262
    4.5.3. Gewijzigde sociale context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263
    4.5.4. Rechtzetten vergissing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
    4.6. Nood aan een breder onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265
    4.7. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
    69
    Hoofdstuk 5
    De volgzaamheid van de feitenrechter
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271
    5.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271
    5.2. Doelstelling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271
    5.3. Methodologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272
    5.4. Resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    Intersentia
    xix
    5.4.1. De opdracht van het Hof van Cassatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275
    5.4.2. Bronnen van rechtsvinding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276
    5.4.3. Mening omtrent het Hof van Cassatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278
    5.4.4. De volgzaamheid ten opzichte van de cassatierechtspraak . . . . 280
    5.5. Analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282
    5.6. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
    3
    Tussentijds besluit
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
    DEEL III
    DOELTREFFENDE EN DOELMATIGE RECHTSVORMING. . . . . . . . . . . . 287
    Inleiding
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289
    Hoofdstuk 6
    Doeltreff
    ende rechtsvorming: motivering van de cassatiearresten
    . . . . . . . . 291
    6.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291
    6.2. Gebreken in de huidige motiverings stijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291
    6.2.1. De huidige motiveringsstijl samengevat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292
    6.2.2. Mening van feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294
    6.2.3. Gebreken van de heteronome motiveringsstijl . . . . . . . . . . . . . . . 295
    6.2.3.1. Retroactiviteit van de cassatierechtspraak . . . . . . . . . 295
    6.2.3.2. Het isolement van een cassatiearrest . . . . . . . . . . . . . . 301
    6.2.4. Gebreken van de discursieve bifurcatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303
    6.2.4.1. Authenticiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304
    6.2.4.2. Onmiddellijkheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308
    6.2.4.3. Mogelijkheid tot kennisname . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309
    6.2.5. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311
    6.3. Motivering van de cassatiearresten en artikel 6 EVRM . . . . . . . . . . . . . . 311
    6.3.1. De beknopte motivering van het Franse Hof van Cassatie . . . . 312
    6.3.2. Motivering van omgaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
    6.3.3. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315
    6.4. De motiveringsstijl van de Nederlandse en Franse cassatie rechter . . . . 315
    6.4.1. Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316
    6.4.1.1. Evolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316
    6.4.1.2. Vorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
    6.4.1.3. Autonome motivering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320
    6.4.1.4. Brede motivering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325
    6.4.1.5. Geen motivering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334
    6.4.1.6. Drie voorbeelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337
    6.4.1.6.1. Arrest
    Baby Kelly
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338
    6.4.1.6.2. Hoge Raad 1 december 2017 . . . . . . . . . . . 341
    6.4.1.6.3. Hoge Raad 17 april 2018 . . . . . . . . . . . . . . 345
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    xx
    Intersentia
    6.4.2. Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347
    6.4.2.1. Evolutie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347
    6.4.2.2. Traditionele stijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349
    6.4.2.3. De eerste barsten: het omgaan van het Hof . . . . . . . . . 355
    6.4.2.3.1. Temporele moduleringen . . . . . . . . . . . . . 355
    6.4.2.3.2. Motivering van omgaan . . . . . . . . . . . . . . 357
    6.4.2.4. Nieuwe stijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360
    6.4.2.4.1. Vorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361
    6.4.2.4.2. Inhoud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363
    6.4.2.5. Geen motivering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368
    6.4.2.6. Vier voorbeelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371
    6.4.2.6.1. Arrest
    Perruche
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371
    6.4.2.6.2. Cass. (FR) 22 maart 2016 . . . . . . . . . . . . . . 372
    6.4.2.6.3. Cass. (FR) 24 februari 2017 . . . . . . . . . . . . 374
    6.4.2.6.4. Cass. (FR) 4 oktober 2019 . . . . . . . . . . . . . 376
    6.4.3. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
    6.5. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
    82
    Hoofdstuk 7
    Doelmatige rechtsvorming: cassatie in het belang van de wet en de
    prejudiciële procedure
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387
    7.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387
    7.2. Cassatie in het belang van de wet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388
    7.2.1. Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389
    7.2.2. Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391
    7.2.3. België . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393
    7.2.4. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396
    7.3. Prejudiciële procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396
    7.3.1. Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397
    7.3.1.1. Oorsprong . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397
    7.3.1.2. Wettelijke bepalingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398
    7.3.1.3. Voorwaarden voor het stellen van een vraag . . . . . . . 399
    7.3.1.4. Procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403
    7.3.1.4.1. Het stellen van een prejudiciële vraag . . . 403
    7.3.1.4.2. Het beantwoorden van een prejudi-
    ciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404
    7.3.1.4.3. Procedure na beantwoording van de
    prejudiciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407
    7. 3 .1. 5 . D e
    avis spontanés
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407
    7.3.1.6. Evaluatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408
    7.3.1.7. Voorbeelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410
    7.3.1.7.1. Avis 22 september 2014 . . . . . . . . . . . . . . . 410
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    Intersentia
    xxi
    7.3.1.7.2. Avis 6 april 2018 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412
    7.3.2. Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415
    7.3.2.1. Oorsprong . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415
    7.3.2.2. Wettelijke bepalingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416
    7.3.2.3. Voorwaarden voor het stellen van een prejudi-
    ciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416
    7.3.2.4. Procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420
    7.3.2.4.1. Het stellen van een prejudiciële vraag . . . 421
    7.3.2.4.2. Het beantwoorden van een prejudi-
    ciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422
    7.3.2.4.3. Procedure na beantwoording van de
    prejudiciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428
    7.3.2.5. Evaluatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428
    7.3.2.6. Voorbeelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431
    7.3.2.6.1. Bewijsbeslag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432
    7.3.2.6.2. Alleenstaande ouderkop . . . . . . . . . . . . . . 434
    7.3.3. België . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436
    7.3.3.1. Wetsvoorstellen voor een algemene prejudiciële
    bevoegdheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436
    7.3.3.2. Prejudiciële bevoegdheid in het mededingingsrecht . . 438
    7.3.3.2.1. Oorsprong en wettelijke bepalingen . . . . 438
    7.3.3.2.2. Voorwaarden voor het stellen van een
    prejudiciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438
    7.3.3.2.3. Procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439
    7.3.3.2.4. Evaluatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441
    7.3.4. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441
    7.4. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
    3
    Hoofdstuk 8
    Naar een doelmatige en doeltreff
    ende rechtsvorming in het Belgische
    Hof van Cassatie
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445
    8.1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445
    8.2. Nieuwe motiveringsstijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446
    8.2.1. Mening van feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446
    8.2.2. Een transparante motiveringsstijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448
    8.2.2.1. Wat, waarom en wanneer? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448
    8.2.2.2. Hoe? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454
    8.2.2.2.1. Communiceren met de wetgever . . . . . . . 455
    8.2.2.2.2. Verwijzen naar eerdere arresten . . . . . . . 456
    8.2.2.2.3. Veruitwendigen van autonome
    rechtsvinding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459
    8.2.2.2.4. Minderheidsopvattingen bekend-
    maken? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460
    Persoonlijke kopie van ()
    Inhoud
    xxii
    Intersentia
    8.2.3. Synthese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463
    8.3. Nieuwe manieren van rechtsvorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 464
    8.3.1. Algemene prejudiciële procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466
    8.3.1.1. Mening van feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466
    8.3.1.2. Krachtlijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472
    8.3.1.3. Procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474
    8.3.1.3.1. Het stellen van een prejudiciële vraag . . . 474
    8.3.1.3.2. Het beantwoorden van een prejudi-
    ciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477
    8.3.1.3.3. Procedure na beantwoording van de
    prejudiciële vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480
    8.3.2. Herwaardering van de cassatie in het belang van de wet . . . . . . 481
    8.3.2.1. Uitbreiding van de toepassingsmogelijkheden . . . . . . 481
    8.3.2.2. Betere informatiedoorstroming . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482
    8.3.2.3. Procedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482
    8.3.3. Buiten de lijnen van een cassatiemiddel kleuren . . . . . . . . . . . . . 482
    8.4. Flankerende hervormingsvoorstellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485
    8.4.1. Wijziging van de cassatiegronden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485
    8.4.2. Een nieuwe rol voor het parket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488
    8.4.2.1. Meerwaarde van de tussenkomst van het parket . . . . 488
    8.4.2.2. Twee hervormingspistes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490
    8.4.2.2.1. Advocaat-generaal als raadsheer-
    verslaggever . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491
    8.4.2.2.2. Advocaat-generaal als volwaardige
    amicus curiae
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493
    8.4.3.
    Amici curiae
    in de cassatieprocedure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496
    8.4.4. Versterking van de dialoog tussen het cassatiehof en de
    feitenrechters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499
    8.4.4.1. Een gediff
    erentieerde diff
    usie van arresten . . . . . . . . . 499
    8.4.4.1.1. De Franse praktijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500
    8.4.4.1.2. Een voorbeeld voor België . . . . . . . . . . . . . 502
    8.4.4.2. Nieuwe communicatievormen met feitenrechters . . . 504
    8.4.5. Organisatorische hervorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505
    8.4.5.1. Zetelen in gemengde kamers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505
    8.4.5.2. Brede instroom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508
    8.5. Besluit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
    9
    Tussentijds besluit
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511
    Algemeen besluit
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513
    Naschrift
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 517
    Bibliografi
    e
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521

Paginanummer

Nieuwe zoekopdracht

Generic filters
Uitleenbaar
Ja
Nee
Jaartal
Filter by Type
Monografie
Reeks
Tijdschrift